Konopie włóknista (Cannabis sativa)
O włóknie technicznym
Włókno techniczne to w istocie rośliny dwupienne o wyprostowanych łodygach. Konopie dzielimy na rośliny żeńskie, które są niższe, ale za to bardziej zwarte, oraz rośliny męskie, które są z kolei wysokie i smukłe. Łodygi osiągają wysokość około 2,5 do 3 metrów. Czasami ich wysokość może sięgać nawet 5 metrów.
Z włókna technicznego (cannabis sativa) można wykorzystać prawie wszystko! Z tej rośliny można pozyskać włókno konopne, olej i odżywcze nasiona. Do uprawy nie są potrzebne żadne środki ochrony roślin (pestycydy i herbicydy). Konopie to wysoka roślina, która szybko zagłusza wszystkie inne rośliny i chwasty. Jest sama w sobie bardzo odpornym chwastem. Nie umniejsza to jednak wartości uprawnych konopi.
Włókno techniczne charakteryzuje się jako doskonała roślina przemysłowa. Posiada korzystne właściwości wzrostowe (cienką, nierozgałęzioną łodygą) i niemal zerową zawartość THC (maks. 0,2% zgodnie z normami UE).
Cannabis Sativa
U nas w Republice Czeskiej występują najczęściej następujące gatunki konopi:
- Konopie siewne (=włókno techniczne) uprawiane są ze względu na swoje długie i mocne łodygi, wykorzystywane w przemyśle tekstylnym (tkanina konopna). Są również bardzo cenione ze względu na tłuste nasiona. Olej pozyskany z nasion jest używany w kosmetyce, żywności, do produkcji smarów, mydeł, a nawet farb. Jest to wielostronna roślina. Te konopie nie zawierają lub zawierają bardzo niski procent THC.
- Konopie indyjskie są uprawiane głównie ze względu na swoją żywiczną wydzielinę. Ten gatunek konopi jest wykorzystywany przede wszystkim do palenia marihuany. Najczęściej służy do produkcji narkotyków miękkich i haszyszu.
- Konopie ruderalne to roślina chwastowa, która dotarła do nas z południowej Ukrainy.
Coś z przeszłości
Konopie zaczęto u nas uprawiać najprawdopodobniej w XVIII i pierwszej połowie XIX wieku. Po 1840 roku uruchomiono trzy fabryki przetwarzania włókien i tkanin.
Na początku XX wieku przystąpiono do tańszych wariantów, takich jak syntetyczne materiały (silon, nylon,…). Z kilkuset hektarów uprawianych tutaj, z włókna wytwarzano między innymi liny, worki lub sieci…
Po I wojnie światowej w Czechosłowacji uprawiano około 9000 ha, w 1930 roku około 4500 ha. W 1935 roku dyskutowano o konopiach jako o „nowej roślinie zastępczej". Eksperci zajmowali się badaniami nad jakościowymi odmianami. Zainteresowanie było, ale brakowało przemysłu przetwórczego i zbytu wyprodukowanego materiału. W 1955 roku uprawiano u nas około 220 ha.
Prawnie
Do 1996 roku uprawa konopi nie była sprzeczna z przepisami. Od 1 stycznia 1999 roku wszedł w życie ustawa nr 167/98 „O substancjach uzależniających", która reguluje uprawę konopi i maku. Od połowy lat 90. rozwój upraw konopi był określany głównie zainteresowaniem przetwórców lnu, którzy stosują podobne procesy technologiczne. Pod patronatem Związku Lniarskiego od 1999 roku regularnie odbywają się Dni Lnu i Konopi oraz Dni Zbioru Konopi.
W kwietniu 1999 roku powstało stowarzyszenie obywatelskie Konopa. Konopa uczestniczy w wydarzeniach ekologicznych i kulturalnych. Organizują specjalistyczne imprezy edukacyjne, dostarczają informacji o ekologicznych, społecznych i ekonomicznych zaletach konopi.
Obecnie działają trzy zakłady przetwarzające materiały włókiennicze dla przemysłu motoryzacyjnego. Ich roczna zdolność przetwórcza przekracza 1000 ton włókna. Popyt u nas wielokrotnie przewyższa podaż. Istnieje więc przewidywanie znacznego wzrostu uprawianych obszarów w ciągu najbliższych 10 lat.
Gdzie i jak uprawiać konopie siewne
Najlepszym miejscem do uprawy konopi jest cieplejszy obszar i żyźniejsza gleba. U nas konopie można uprawiać we wszystkich żyźniejszych regionach RC. Konopie są bardzo wrażliwe na mróz, bardziej niż len. Młode rośliny znoszą słabsze mrozy, ale mimo wszystko bardziej odpowiada im ciepło. Zalecany termin siewu nasion szacuje się na czas „zimnych ogrodników" (po 14 maja).
W pierwszej fazie wzrostu konopie potrzebują dużo podlewania, dlatego zapewnia się im wystarczająco wody, później są już w stanie znosić przejściową suszę. Gleba jest dla konopi nieco trudniejsza. Najlepsze są żyzne, głębokie i podatne na uprawę gleby. Powinny być gliniaste i gliniasto-piaszczyste z niskim poziomem wód gruntowych. Ważne jest dobre nawożenie i porządna dawka humusu. Konopie nie lubią kwaśnych gleb i najlepiej rosną na glebach obojętnych do lekko zasadowych.
Uprawa ograniczona przepisami
Uprawa konopi siewnych (technicznych) jest regulowana Wspólnym Katalogiem Odmian Gatunków Roślin Rolniczych UE, wydawanym zgodnie z postanowieniami artykułu 17 dyrektywy Rady 2002/53/WE z dnia 13 czerwca 2002 roku.
Wymienione są tutaj wyhodowane odmiany konopi siewnych, które zawierają mniej niż 0,3% THC. W aneksie podane są odmiany konopi uprawianych na włókno oraz odmiany konopi uprawianych na włókno zatwierdzone w roku gospodarczym 2007/08.
Produkty i wyroby z włókna technicznego
Spektrum produktów z konopi jest bardzo szerokie, można z nich wyprodukować nawet 25 tysięcy w 100% podlegających recyklingowi wyrobów. W zachodnich krajach włókno techniczne jest powszechnie uprawiane i przetwarzane. U nas w Republice Czeskiej wszystko jest w fazie badań, produkcji próbnej i upraw doświadczalnych. Mimo że mamy bardzo przychylny stosunek do konopi, produkty z włókna technicznego są u nas wciąż raczej nietradycyjne, choć jest to całkowicie normalna sprawa.
Podstawowym surowcem do wykorzystania jest biomasa i nasiona. Łodyga nadaje się na przykład do produkcji biopaliw – benzyny, brykietów, węgla drzewnego, metanolu lub elektryczności. Celulozę i hemiceluozę znajdującą się w rdzeniu można przekształcić w paliwa alkoholowe. Konopie można jednak wykorzystać do wielu innych produktów.
Konopie można wykorzystać w dziedzinie spożywczej, chemicznej i tekstylnej, oczywiście w medycynie, kosmetyce itp. U nas konopie siewne są wykorzystywane głównie do włókna nietkamego, przemysłu papierniczego i motoryzacyjnego oraz do celów budowlanych. Istotne jest wykorzystanie włóknistej masy drewnej (pazderza) do celów energetycznych w postaci biopeletów. Można nimi palić na przykład w kominku, kominowych piecach lub innych piecach czy kotłach na paliwa stałe. Brykiety są prasowane bez jakiegokolwiek spoiwa, więc nie zawierają żadnych szkodliwych substancji. Mają kształt walca o średnicy 6,5 cm. Wartość opałowa wynosi około 16,5 MJ/kg przy wilgotności 9%.
Nasiona konopi zawierają 30-35% wysychającego oleju o wysokiej zawartości kwasów tłuszczowych.
Olej konopny, pozyskany przez wyciskanie z nasion konopi, można wykorzystać jako paliwo silnikowe, do produkcji farb i lakierów, a także w branży spożywczej. Nasiona konopi są bardzo użyteczne w przemyśle spożywczym i hodowli ptaków (bardzo dobra pasza).
Najczęstsze zastosowanie konopi siewnych:
- PAPIER
- ODZIEŻ I LINY
- PALIWO
- KOSMETYKA
- BIOMASA
- CELE MEDYCZNE (częściej konopie indyjskie, ze względu na ilość kannabinoidów)