Przewodnik po substancjach zawartych w konopiach indyjskich

Konopie indyjskie to roślina bardzo złożona pod względem chemicznym. Występują w niej nie tylko najbardziej znane kannabinoidy – w całej roślinie opisano ponad 500 różnych naturalnie występujących substancji i związków. Są to na przykład kannabinoidy, flawonoidy, terpenoidy i kwasy tłuszczowe omega. Nasz poradnik przeprowadzi Cię przez te najważniejsze grupy: wyjaśni, czym są pod względem chemicznym, gdzie występują, jak pachną i kiedy zostały odkryte.

CBD, THC, CBG, CBN, CBC, CBDa, CBDv, THCa, THCv

Kwasy kannabinoidowe, polifenole, flawonoidy, kannaflawiny, terpeny, terpenoidy

KANNABINOIDY

Kannabinoidy to grupa związków chemicznych typowych dla rodzaju Cannabis. Z chemicznego punktu widzenia większość z nich to terpenofenole – cząsteczki łączące część fenolową z łańcuchem, który roślina tworzy na tej samej drodze co terpeny. Do tej pory opisano ponad 100 kannabinoidów. Najbardziej znane z nich to THC, CBD, CBN, CBC i CBG.

Roślina wytwarza kannabinoidy przede wszystkim w gruczołowych włoskach (trichomach), których najwięcej jest na kwiatostanach roślin żeńskich. To właśnie trichomy tworzą lepką żywicę, w której gromadzą się kannabinoidy razem z terpenami.

Jak powstają kannabinoidy i gdzie można je znaleźć?

W konopiach wszystkie główne kannabinoidy powstają z jednego związku wyjściowego – kwasu kannabigerolowego (CBGA), który roślina tworzy z kwasu oliwetolowego i pirofosforanu geranylu. Związki o podobnej budowie można jednak spotkać także poza konopiami. Ogólnie kannabinoidy mogą mieć trzy źródła:

biosynteza w trichomach roślin konopi
inne rośliny, w których opisano związki podobne do kannabinoidów (np. niektóre wątrobowce z rodzaju Radula czy afrykański gatunek Helichrysum umbraculigerum)
synteza chemiczna w laboratoriach

Podział kannabinoidów

Ze względu na pochodzenie kannabinoidy dzieli się najczęściej na fitokannabinoidy, czyli związki pochodzenia roślinnego, oraz syntetyczne kannabinoidy wytwarzane w laboratoriach.

FITOKANNABINOIDY

Fitokannabinoidy występują w konopiach, a w mniejszym zakresie także w kilku innych roślinach. Istnieje ponad 100 znanych fitokannabinoidów. Chemicy dzielą je na kilka podgrup według budowy szkieletu, np. typ CBG, CBD, THC, CBC czy CBN. Główne fitokannabinoidy w konopiach to CBD i THC, a ich wzajemny stosunek decyduje o tzw. chemotypie danej rośliny.

SYNTETYCZNE KANNABINOIDY

Oprócz związków naturalnych istnieje również możliwość wytwarzania kannabinoidów w laboratoriach. Część z nich ma strukturę identyczną z naturalnymi fitokannabinoidami, inne to zupełnie nowe cząsteczki, które z roślinnymi kannabinoidami łączy jedynie nazwa grupy. Z produktami pochodzącymi z konopi nie mają one nic wspólnego.

Krótka historia odkryć

Pierwszym wyizolowanym kannabinoidem był CBN, który pod koniec XIX wieku uzyskali brytyjscy chemicy Wood, Spivey i Easterfield. W 1940 roku zespoły Rogera Adamsa w USA i Alexandra Todda w Wielkiej Brytanii wyizolowały CBD. W 1955 roku czechosłowaccy naukowcy Krejčí i Šantavý z Ołomuńca opisali kwas kannabidiolowy (CBDA). Przełom nastąpił w latach 60. XX wieku, kiedy izraelscy chemicy Raphael Mechoulam i Yechiel Gaoni ustalili strukturę CBD (1963) i wyizolowali THC (1964). W kolejnych latach opisano m.in. CBG, CBC, CBDV i THCV.

Teraz przyjrzymy się wspólnie kilku konkretnym kannabinoidom i ich właściwościom chemicznym.

CBD

CBD, czyli kannabidiol, to chyba najbardziej znany związek kannabinoidowy. Jest to druga najobficiej występująca substancja tej grupy w konopiach, a w odmianach konopi włóknistych i przemysłowych zwykle dominuje. Jego wzór sumaryczny to C21H30O2 – ten sam co w przypadku THC, oba związki są więc izomerami. Różnią się budową: w cząsteczce CBD jeden z pierścieni pozostaje otwarty.

W żywej roślinie CBD występuje prawie wyłącznie w postaci kwasowej jako CBDA. Do formy obojętnej przechodzi dopiero w wyniku dekarboksylacji, czyli pod wpływem ciepła lub długiego przechowywania.

Czyste CBD tworzy bezbarwne lub białe kryształy. Jest praktycznie nierozpuszczalne w wodzie, za to dobrze rozpuszcza się w tłuszczach i alkoholu. Dlatego w produktach spotyka się je najczęściej w formie olejów, a także jako krystaliczny izolat o czystości około 99 %.

W ofercie produktów z konopi rozróżnia się zwykle trzy rodzaje ekstraktów:

Pełne spektrum – ekstrakt zawierający CBD razem z innymi kannabinoidami, terpenami i flawonoidami rośliny.
Szerokie spektrum – ekstrakt z wieloma substancjami rośliny, z którego usunięto THC.
Izolat – samo oczyszczone CBD w postaci kryształów lub proszku.

THC

Kiedy mówi się o konopiach, pierwszą substancją, o której myśli większość ludzi, jest THC. THC, czyli delta-9-tetrahydrokannabinol, został wyizolowany i opisany w 1964 roku przez Gaoniego i Mechoulama. Jak wspomnieliśmy, jest izomerem CBD – w jego cząsteczce występuje zamknięty pierścień piranowy.

W czystej postaci THC jest lepką, oleistą żywicą o barwie od bezbarwnej po złocistożółtą. W roślinie występuje głównie jako kwas THCA. Pod wpływem tlenu, światła i czasu THC stopniowo utlenia się do CBN. Znany jest także jego izomer delta-8-THC, który różni się położeniem wiązania podwójnego w pierścieniu.

CBDV

CBDV, czyli kannabidiwaryna, należy do tzw. waryn. Jest strukturalnie bardzo podobna do CBD, ale zamiast pięciowęglowego łańcucha bocznego (pentylowego) ma krótszy, trzywęglowy łańcuch propylowy.

CBDV została opisana pod koniec lat 60. XX wieku, jednak jak większość innych kannabinoidów długo pozostawała w cieniu THC. Wyższą zawartość CBDV wykazują niektóre tradycyjne odmiany konopi pochodzące z Azji i Afryki.

CBC

CBC, czyli kannabichromen, jest jednym z mniej znanych kannabinoidów. Został opisany w połowie lat 60. XX wieku i ma takie samo pochodzenie jak THC i CBD – powstaje z CBGA, z którego enzym syntaza CBCA tworzy kwas kannabichromenowy (CBCA). Ten po dekarboksylacji przechodzi w CBC.

CBC występuje zwykle w większych ilościach w młodych roślinach niż w roślinach w pełni dojrzałych. Pod wpływem promieniowania UV może przekształcić się w kannabicyklol (CBL).

CBN

CBN, czyli kannabinol, był historycznie pierwszym wyizolowanym kannabinoidem. Jego strukturę wyjaśnił w latach 30. XX wieku brytyjski chemik Robert Cahn.

CBN powstaje w wyniku rozkładu THC. Jeśli THC jest wystawione na działanie tlenu, światła i ciepła, utlenia się, a jeden z jego pierścieni staje się aromatyczny. Dlatego najwięcej CBN zawiera długo przechowywany susz, a podwyższona zawartość CBN bywa traktowana jako wskaźnik wieku i warunków przechowywania materiału roślinnego.

CBG

CBG to kolejny bardzo ważny fitokannabinoid występujący w roślinach konopi. Kannabigerol został opisany w 1964 roku przez Gaoniego i Mechoulama. Jest obojętną formą kwasu CBGA, od którego w roślinie zaczyna się cała kaskada powstawania kannabinoidów, dlatego CBG bywa nazywane „matką kannabinoidów”.

CBG jest dość trudne do „znalezienia”. Większość CBGA roślina w trakcie dojrzewania przekształca w kwasy THCA, CBDA i CBCA. Czas zbioru odgrywa więc dużą rolę w ilości CBG, gdyż jego zawartość maleje wraz z dojrzewaniem rośliny. Hodowcy wyhodowali jednak także odmiany o wyjątkowo wysokiej zawartości CBG.

THCV

THCV, czyli tetrahydrokannabiwaryna, to stosunkowo mało znany związek. Jest znacznie mniej „atrakcyjny” niż CBD, THC czy CBG, ale i tak zasługuje na naszą uwagę.

THCV opisano na początku lat 70. XX wieku. Podobnie jak CBDV należy do waryn – od THC różni się krótszym, propylowym łańcuchem bocznym. Powstaje z kwasu THCVA, a ten z kwasu kannabigerowarynowego (CBGVA). Większe ilości THCV zawierają przede wszystkim niektóre tradycyjne odmiany z Afryki Południowej i Azji.

Kwasy kannabinoidowe

Jaka jest różnica między kannabinoidami a kwasami kannabinoidowymi? Najistotniejsza różnica tkwi w strukturze: w cząsteczce kwasu kannabinoidowego znajduje się dodatkowa grupa karboksylowa (-COOH). Właśnie w tej postaci roślina kannabinoidy wytwarza i przechowuje.

Pod wpływem ciepła, światła lub długiego przechowywania kwasy tracą grupę karboksylową w postaci dwutlenku węgla. Proces ten nazywa się dekarboksylacją i to w jego wyniku z THCA powstaje THC, z CBDA powstaje CBD, a z CBGA – CBG. Kwasy kannabinoidowe są więc prekursorami samych kannabinoidów.

CBGa (kwas kannabigerolowy)

CBGa jest podstawowym związkiem wyjściowym w konopiach indyjskich. Znajduje się na szczycie kaskady biosyntezy i daje początek trzem głównym liniom kannabinoidowym: THCa, CBDa i CBCa. Za każde z tych przekształceń odpowiada inny enzym (syntaza THCA, syntaza CBDA i syntaza CBCA). Z kwasów tych po dekarboksylacji powstają THC, CBD lub CBC. Sam CBGa może również przejść w CBG.

To, który enzym w danej roślinie przeważa, jest zapisane w jej genach. Właśnie dlatego jedne odmiany zawierają głównie THCA, a inne głównie CBDA.

THCA (kwas tetrahydrokannabinolowy)

THC i THCa są niemal identyczne w swoim wzorze chemicznym – THCa ma jedynie dodatkową grupę karboksylową. W świeżej, nieogrzewanej roślinie przeważa właśnie THCa, które w czystej postaci tworzy krystaliczne ciało stałe.

Podobnie jak wiele innych związków, THCa pochodzi od CBGa. W miarę dojrzewania rośliny CBGa jest przekształcany w jeden z trzech prekursorów kannabinoidów: THCa, CBDa i CBCa. Pod wpływem ciepła THCa przechodzi w THC.

CBDA (Cannabidiol Acid)

CBDa jest przekształcany przez ciepło i czas w znane nam CBD. CBDA powstaje, podobnie jak THCa i CBCa, z CBGa. Jest dominującym kannabinoidem w świeżych konopiach przemysłowych, a jako jeden z pierwszych kwasów kannabinoidowych został opisany już w 1955 roku w ówczesnej Czechosłowacji.

Dekarboksylacja CBDa

CBDa jest związkiem stosunkowo nietrwałym. Podczas suszenia, ogrzewania czy długiego przechowywania stopniowo traci grupę karboksylową i zmienia się w CBD. Dlatego surowe, nieogrzewane ekstrakty zawierają więcej CBDa, a ekstrakty poddane dekarboksylacji więcej CBD.

CBCa (kwas kannabichromenowy)

CBCa zawdzięcza swoje początki CBGa. CBCa występuje w roślinie w bardzo małych ilościach, dlatego naukowcy poświęcili mu dotąd mniej uwagi niż THCa czy CBDa.

Gdy CBCa ulegnie dekarboksylacji, staje się CBC. A jeśli CBCa zostanie wystawiony na działanie promieniowania UV, zostaje przekształcony w CBLa (kwas kannabicyklolowy).

CBGVa (kwas kannabigerowarynowy)

CBGVa to odpowiednik CBGa z krótszym, propylowym łańcuchem bocznym. Roślina tworzy go z kwasu diwarynowego zamiast oliwetolowego. Podczas procesu biosyntezy z CBGVa powstają THCVa, CBDVa i CBCVa, czyli kwasowe formy waryn. CBGVa nie spotkał się jeszcze z dużym zainteresowaniem, więc jego badania są na bardzo wczesnym etapie.

THCVa (kwas tetrahydrokannabiwarynowy)

Jak wspomnieliśmy kilka linijek wyżej, THCVa powstaje z CBGVa. THCVa, podobnie jak CBDVa, jest klasyfikowany jako propylokannabinoid. Są to substancje, które w roślinie występują w naprawdę niewielkich, wręcz śladowych ilościach, choć oczywiście zdarzają się wyjątki. Po dekarboksylacji THCVa przechodzi w THCV.

CBDVa (kwas kannabidiwarynowy)

CBDVa jest prekursorem CBDV. Tej substancji również poświęcono dotąd niewiele uwagi, ale oczekuje się, że w przyszłości chemicy przyjrzą się jej dokładniej. Najwięcej CBDVa zawierają odmiany bogate w CBDV.

CBCVa (kwas kannabichromewarynowy)

CBCVa to warynowy odpowiednik CBCa. Powstaje z CBGVa i po dekarboksylacji przechodzi w CBCV. Ze względu na niską zawartość w roślinie należy do najsłabiej zbadanych kwasów kannabinoidowych.

Polifenole

Polifenole to duża grupa związków roślinnych, których cząsteczki zawierają wiele grup fenolowych. W chemii żywności są znane jako naturalne przeciwutleniacze, które chronią np. oleje i soki przed utlenianiem. Odpowiadają też za cierpki smak herbaty czy czerwonego wina.

Polifenole tworzą ogromną grupę, do której należą flawonoidy, a także katechiny, taniny, izoflawony, kwasy fenolowe, lignany czy stilbeny.

Polifenole w konopiach

Oprócz flawonoidów w konopiach opisano m.in. stilbenoidy (np. kannabidihydrofenantreny) oraz lignanoamidy, takie jak kannabisyny, które występują przede wszystkim w łupinach nasion. Polifenole są w roślinie częścią jej naturalnej ochrony przed promieniowaniem UV i szkodnikami.

Polifenole znajdziemy też w wielu produktach codziennej kuchni, np. w herbacie, kakao, owocach jagodowych czy orzechach.

Flawonoidy

Flawonoidy to organiczne związki chemiczne występujące w owocach, warzywach i ziołach, więc spotykamy je w codziennym pożywieniu. Należą do polifenoli, a ich podstawowy szkielet tworzą dwa pierścienie aromatyczne połączone trójwęglowym mostkiem.

W konopiach opisano ponad 20 flawonoidów. Naukowcy znają ich w przyrodzie kilka tysięcy, ale niektóre rodzaje występują tylko w konopiach i są nazywane kannaflawinami (więcej poniżej). Flawonoidy są pod pewnymi względami podobne do terpenów (więcej poniżej), ponieważ również współtworzą barwę, smak i aromat rośliny.

Jakie znaczenie mają flawonoidy w konopiach?

Słowo flawonoid pochodzi od łacińskiego flavus = żółty. Jedną z głównych funkcji flawonoidów jest pigmentowanie rośliny, a tym samym przyciąganie zapylaczy. Oprócz pigmentacji flawonoidy odpowiadają również za ochronę roślin przed niekorzystnymi czynnikami, takimi jak promieniowanie UV, patogeny i szkodniki. To właśnie flawonoidy z grupy antocyjanów nadają niektórym odmianom fioletowe zabarwienie liści i kwiatostanów.

Aromat konopi często przypisuje się wyłącznie terpenom, ale ważną rolę odgrywają również flawonoidy. Dopiero dzięki połączeniu terpenów i flawonoidów powstają różne aromaty i smaki.

Flawonoidy w pożywieniu

Flawonoidy znajdziemy np. w grejpfrutach, borówkach, pietruszce, cebuli, czerwonym winie i czekoladzie z dużą zawartością kakao. Występują również w zielonej herbacie, jabłkach czy kaparach. Wiele z nich ma intensywną żółtą, czerwoną lub fioletową barwę, dlatego dawniej wykorzystywano je jako naturalne barwniki do tkanin.

Kanaflawiny

Kanaflawiny to flawonoidy występujące w konopiach. A dlaczego są tak ciekawe i mają osobną nazwę? Bo te substancje występują tylko w roślinie konopi. I to właśnie czyni je naprawdę wyjątkowymi.

Kanaflawiny A, B, C

Kannaflawiny A i B opisała w 1985 roku brytyjska badaczka Marilyn Barrett, kannaflawinę C zidentyfikowano znacznie później. Chemicznie są to pochodne flawonu luteoliny, do której przyłączony jest łańcuch geranylowy (kannaflawina A) lub prenylowy (kannaflawina B). W konopiach występują jednak także inne, bardziej rozpowszechnione flawonoidy i związki pokrewne:

Kwercetyna – żółty flawonol, jeden z najczęściej występujących flawonoidów w przyrodzie. Dużo jest go w cebuli, jabłkach i kaparach.
Izowiteksyna – glikozyd apigeniny, w którym cukier jest połączony z pierścieniem wiązaniem węgiel-węgiel. Występuje m.in. w trawie cytrynowej i męczennicy.
Apigenina – żółty flawon, którego bogatym źródłem są rumianek, pietruszka i seler.
β-sitosterol – ściśle biorąc nie jest flawonoidem, tylko fitosterolem, czyli roślinnym odpowiednikiem cholesterolu. Często wymienia się go jednak razem z nimi.
Luteolina – żółty flawon, który od starożytności pozyskiwano z rezedy żółtawej i używano do farbowania tkanin. Jest też podstawą budowy kannaflawin.

Do innych flawonoidów konopi należą orientyna, katechiny i witeksyna.

Terpeny

Terpeny są bardzo ważnym składnikiem nie tylko konopi, ale także innych roślin, kwiatów i ziół. To lotne węglowodory zbudowane z pięciowęglowych jednostek izoprenowych – monoterpeny mają dziesięć atomów węgla, seskwiterpeny piętnaście. Substancje te w dużej mierze odpowiadają za zapach i smak roślin. Ponadto chronią rośliny przed szkodnikami i roślinożercami, a niektóre przyciągają owady zapylające.

Terpeny w konopiach indyjskich

W konopiach opisano ponad 200 terpenów w różnych proporcjach. Tylko kilkadziesiąt z nich uznaje się jednak za istotne, gdyż występują w największych ilościach. Konopie wytwarzają je w tych samych trichomach co kannabinoidy. Skład terpenów, czyli tzw. profil terpenowy, zależy od odmiany, warunków uprawy, stopnia dojrzałości oraz sposobu suszenia i przechowywania. Właśnie on decyduje o tym, że jedna odmiana pachnie cytrusami, a inna sosną lub ziemią.

Do najbardziej znanych terpenów należą:

MYRCEN

Myrcen jest najobficiej występującym terpenem w konopiach. Występuje także w chmielu, tymianku, bazylii, mango, trawie cytrynowej i wielu innych roślinach. To acykliczny monoterpen o ziemistym, piżmowym i lekko owocowym zapachu. Jego temperatura wrzenia wynosi około 167 °C.

KARIOFILEN

Beta-kariofilen jest drugim najobficiej występującym terpenem. Jest dość ostry i pieprzny, gdyż występuje przede wszystkim w czarnym pieprzu. Spotyka się go jednak również w goździkach, cynamonie, oregano i tymianku. To seskwiterpen o nietypowej budowie – jego cząsteczka zawiera czteroczłonowy pierścień cyklobutanowy, który w przyrodzie występuje rzadko. Często dodaje się go do kosmetyków i perfum jako składnik zapachowy.

LIMONEN

Limonen jest prawdopodobnie najbardziej znanym ze wszystkich terpenów. Jak sama nazwa wskazuje, ma cytrusowy aromat i w dużych ilościach występuje w skórkach pomarańczy i cytryn. Istnieje w dwóch odmianach lustrzanych: D-limonen pachnie pomarańczą, L-limonen bardziej sosnowo i terpentynowo. Wykorzystuje się go w aromatach spożywczych, perfumach i ekologicznych środkach czyszczących. Wrze w temperaturze około 176 °C.

PINEN

Pinen jest bardzo aromatycznym terpenem i występuje nie tylko w konopiach. Jego nazwa pochodzi od angielskiego słowa pine, które oznacza sosnę, i ma typowy sosnowy zapach. Znane są dwie formy, alfa- i beta-pinen. Alfa-pinen jest najbardziej rozpowszechnionym terpenem w przyrodzie i głównym składnikiem terpentyny. Występuje też w rozmarynie, bazylii i pietruszce.

TERPINOLEN

Terpinolen występuje głównie w roślinach zapachowych, dlatego ma świeży ziołowo-kwiatowy zapach z nutą cytrusów i drewna. Znajdziemy go m.in. w gałce muszkatołowej, bzie lilaku, drzewie herbacianym czy jabłkach. Bardzo często stosuje się go jako składnik mydeł, perfum i kosmetyków.

HUMULEN

Humulen występuje najczęściej w chmielu, od którego łacińskiej nazwy (Humulus lupulus) pochodzi jego nazwa, a także w goździkach, bazylii i oczywiście w konopiach. Ma bardzo ziemisty i drzewny aromat z korzennymi nutami. Chemicznie jest izomerem kariofilenu i współtworzy typowy zapach piwa.

Inne terpeny w konopiach

Poza najważniejszymi terpenami w konopiach występuje wiele innych, które uzupełniają ich aromat:

Linalool – terpenowy alkohol o kwiatowym zapachu, znany przede wszystkim z lawendy i kolendry. Jest jednym z najczęściej używanych składników perfum.
Eukaliptol – zwany również cyneolem, ma świeży, kamforowy zapach. Jest głównym składnikiem olejku eukaliptusowego.
Ocymen – monoterpen o słodkim, ziołowym zapachu, występujący m.in. w bazylii, mięcie i mango.
Bisabolol – seskwiterpenowy alkohol o delikatnym kwiatowym zapachu, typowy dla rumianku. Często stosowany w kosmetykach do pielęgnacji skóry.
Nerolidol – seskwiterpen o drzewnym zapachu z nutą kory, występujący np. w kwiatach gorzkiej pomarańczy i jaśminie.

Terpeny pochodzące z konopi lub innych roślin dodaje się także do niektórych produktów, np. do oleju konopnego i produktów z CBD, aby nadać im charakterystyczny aromat.

Terpeny wokół nas

Terpeny są wszędzie wokół nas. Niezależnie od tego, czy pójdziesz na spacer do sosnowego lasu, obierzesz pomarańczę, czy zaparzysz herbatę z mięty – zawsze masz kontakt z terpenami. Odpowiadają za zapach olejków eterycznych, przypraw i wielu kwiatów, a przemysł perfumeryjny i spożywczy wykorzystuje je od dziesięcioleci.

Terpeny a kannabinoidy

Terpeny i kannabinoidy są ze sobą chemicznie spokrewnione. Pirofosforan geranylu, z którego roślina tworzy monoterpeny, jest jednocześnie jednym z dwóch substratów do wytwarzania kwasu CBGA. Obie grupy związków powstają w tych samych trichomach i razem tworzą żywicę konopi. Różnią się jednak lotnością: terpeny łatwo odparowują, dlatego to one odpowiadają za zapach, podczas gdy kannabinoidy są bezwonne.

Terpenoidy

Terpenoidy należą do klasy terpenów i te dwa terminy są często mylone. Terpenoidy są pochodnymi terpenów zawierającymi dodatkowe grupy funkcyjne, najczęściej z atomem tlenu – są to np. alkohole, aldehydy czy ketony. Niektóre terpenoidy występują w wyższych poziomach w suszonych roślinach po okresie utleniania, podczas gdy inne znajdują się w świeżych roślinach. Cząsteczki te dzielą się na kilka kategorii, w konopiach są to głównie monoterpenoidy i seskwiterpenoidy.

Do znanych terpenoidów należą linalool, geraniol, borneol, mentol czy kamfora. Do tej grupy zaliczają się także karotenoidy, które nadają marchwi i pomidorom ich barwę. Terpenoidy odgrywają ważną rolę w produkcji żywności, przypraw, perfum i kosmetyków.

Podobnie jak terpeny, wiele terpenoidów zawartych jest w żywicy wytwarzanej w główkach trichomów. Odgrywają one istotną rolę w przetrwaniu roślin, pomagają odstraszać szkodniki i chronią roślinę przed zmiennymi czynnikami środowiskowymi.