Konopie a komórki mózgu: co mówią badania nad THC i CBD

2020-08-10 Autor: Tadeáš Kouřil 14 min czytania

Konopie a komórki mózgu – badania

Głównym tematem artykułu jest wpływ konopi na komórki mózgu, ich liczbę i funkcjonowanie. Zagadnienie to dzieli społeczeństwo na dwa obozy, a nawet eksperci nie mają całkowitej jasności, w jaki sposób konopie faktycznie wpływają na mózg. Jest to sprawa bardzo indywidualna, różniąca się w zależności od osoby. Dzięki dostępnym badaniom pokazującym najczęstsze działanie konopi możemy jednak wyrobić sobie dość dobry obraz tego wpływu, oparty na rzetelnych informacjach.

W skrócie: Dostępne badania nie potwierdzają, że konopie zabijają komórki mózgu. Metaanaliza 69 badań (2 152 użytkowników wobec 6 575 osób w grupie kontrolnej) wykazała jedynie bardzo niewielki wpływ na funkcje poznawcze, który zanika po abstynencji dłuższej niż 72 godziny. Rezonans magnetyczny u 781 nastolatków nie wykazał zmian objętości mózgu ani gęstości istoty szarej.

Metaanaliza (2018)	69 badań z lat 1973–2017, 2 152 regularnych użytkowników i 6 575 osób w grupie kontrolnej, uczestnicy do 26. roku życia
Wpływ abstynencji	abstynencja dłuższa niż 72 godziny według metaanalizy minimalizuje stwierdzone zmiany funkcji poznawczych
Pomiar rezonansem magnetycznym (2019, Filadelfia)	781 nastolatków w wieku od 14 do 22 lat, w tym 147 użytkowników; brak istotnych zmian objętości mózgu, grubości kory i gęstości istoty szarej
Badanie bliźniąt (2016, Kalifornia)	u użytkowników we wczesnej dorosłości IQ niższe o ok. 4 punkty, jednocześnie lepsze wyniki w testach pamięci
Badanie długoterminowe (2016)	3 385 osób w wieku od 18 do 30 lat obserwowanych przez 25 lat; długotrwałe używanie THC powiązane z zaburzeniami pamięci werbalnej
Badanie szwedzkie (2015)	45 570 uczestników obserwowanych przez 15 lat; ryzyko schizofrenii rosło wraz z dawką i częstotliwością używania

Gdy zapytamy dziesięć różnych osób, czy ich zdaniem konopie uszkadzają komórki mózgu, prawdopodobnie usłyszymy kilka różnych odpowiedzi. Opinia publiczna dzieli się więc na dwa główne obozy: po jednej stronie są ludzie mówiący o zabijaniu komórek mózgu przy używaniu konopi, po drugiej stoją przeważnie zwolennicy przeciwnego poglądu. Opinie publiczne można nieco porównać z opiniami ekspertów, wydaje się bowiem, że nawet oni często nie mają w tej kwestii pełnej jasności. Przyjrzymy się dostępnym badaniom i spróbujemy dziś wspólnie dojść do jakiegoś wniosku, czyli odpowiedzieć na pytanie, jak konopie wpływają na komórki mózgu.

THC vs. CBD

Dwie najpopularniejsze substancje z grupy kannabinoidów, których w roślinach konopi naliczylibyśmy ponad sto, to THC (tetrahydrokannabinol) i CBD (kannabidiol). Obie można praktycznie określić jako substancje „psychoaktywne”, ponieważ zmieniają psychikę człowieka, choć każda nieco inaczej. THC można by określić raczej jako „odurzające”, natomiast CBD w przeciwieństwie do niego nie wprowadza w euforyczny nastrój, który wyraźnie (czasem wręcz niebezpiecznie) wpływa na percepcję. Kannabinoidy w naszym organizmie oddziałują w układzie endokannabinoidowym (ECS) z receptorami CB1 i CB2. W rzeczywistości THC wyzwala nadmierną produkcję anandamidu (czyli „cząsteczki błogości”), a CBD działa raczej jako regulator – tzn. stymuluje funkcję receptorów, z którymi wiąże się THC, albo przeciwnie, tłumi ich aktywność.

Uwaga: THC jest w wielu krajach nielegalne. Podane informacje mają wyłącznie charakter informacyjny i w żadnym wypadku nie zachęcają do używania konopi.

Jak działa THC?

Gdyby obserwować aktywność mózgu po przyjęciu konopi z THC, można by odnotować zwiększony przepływ krwi do przedczołowego obszaru kory mózgowej. Ewolucyjnie jest to bardzo młoda i rozwinięta część mózgu, odpowiedzialna za koncentrację, rozumienie, podejmowanie decyzji, przypominanie sobie i długotrwałe zapamiętywanie. Do kolejnej interakcji w mózgu dochodzi w ośrodku nagrody, dlatego używanie konopi z THC wiąże się z uczuciem euforii, co skłania użytkowników do ponownego sięgania po nie.

Jak działa CBD?

CBD jako regulator paradoksalnie pełni funkcję równoważenia działania THC, dzięki czemu wielu użytkowników chwali jego zdolność do łagodzenia niektórych działań niepożądanych, takich jak paranoja, pogorszenie funkcji poznawczych i kilka innych zjawisk związanych z nadmiernym używaniem THC. Na końcu artykułu dowiedzą się Państwo, jakie zalety niesie CBD w porównaniu z THC.

Konopie a komórki mózgu – badania

THC i CBD oddziałują z układem endokannabinoidowym całego naszego organizmu, konkretnie z receptorami CB1 i CB2. CBD działa jednak raczej jako „modulator”, dzięki czemu potrafi regulować działanie THC i pomagać w ten sposób w leczeniu uzależnień.

Wpływ konopi na komórki mózgu

Nie tylko kannabinoidy, ale także endokannabinoidy występujące naturalnie w ludzkim organizmie mogą znacząco wpływać na funkcje i rozwój mózgu. Przede wszystkim dlatego, że ważne obszary mózgu, które kierują pamięcią, zdolnością uczenia się, funkcjami motorycznymi i percepcją zmysłową – mają w swojej strukturze duży udział receptorów CB1. Opisane poniżej badania dochodzą do różnych wniosków, więc nie ułatwiają oceny całej sytuacji. Jak to jest z THC i mózgiem? Do dzieła!

Czasopismo Neuropsychopharmacology opublikowało w 2017 roku badanie, w którym naukowcy porównywali zmiany pamięci u dorosłych gryzoni wystawionych na działanie syntetycznych kannabinoidów. Doszli do wniosku, że gryzonie przyjmujące kannabinoidy wykazywały w dorosłości lepszą pamięć niż kontrolna grupa gryzoni, którym podawano glukozę.

Rok później, w 2018 roku, doktor Noor Azuin Suliman i jej zespół z Malezji przeprowadzili badania na szczurach. Wynik pokazał, że oddziaływanie kannabinoidu THC na tkankę mózgową prowadziło do poprawy pamięci i zdolności uczenia się. Podobnych badań można znaleźć mnóstwo, jednak inne badania mówią o dokładnie odwrotnym działaniu kannabinoidów.

Na przykład badanie z 2016 roku, w którym uczestniczyło łącznie 3 385 osób w wieku od 18 do 30 lat. Długoterminowe badanie trwające aż 25 lat doprowadziło do wniosku, że długotrwałe używanie konopi z THC może wiązać się z zaburzeniami pamięci werbalnej. I to nawet po uwzględnieniu czynników demograficznych, schorzeń psychiatrycznych czy nadużywania innych substancji uzależniających.

Konopie a mózg u nastolatków

Doktor z University of California, Nicholas J. Jackson, wraz ze swoimi współpracownikami porównywał w 2016 roku IQ nastoletnich bliźniąt, z których jedno używało konopi, a drugie nie. Osoby używające konopi z THC miały we wczesnej dorosłości IQ niższe o ok. 4 punkty. Nie możemy jednak pominąć faktu, że konsumenci konopi osiągali lepsze wyniki w testach pamięci niż abstynenci.

Badacze z University of Pennsylvania w Filadelfii przeprowadzili w 2019 roku pomiary za pomocą rezonansu magnetycznego u 781 nastolatków w wieku od 14 do 22 lat. Spośród ankietowanych do używania konopi przyznało się łącznie 147 uczestników, podczas gdy pozostałych 634 uczestników zadeklarowało abstynencję. Rezonans magnetyczny u okazjonalnych lub regularnych użytkowników nie wykazał żadnych istotnych zmian objętości mózgu, grubości kory mózgowej ani gęstości istoty szarej w porównaniu z grupą kontrolną. Dla zobrazowania – istota szara kieruje ruchem mięśni, percepcją zmysłową i funkcjami wykonawczymi, takimi jak kontrola czy podejmowanie decyzji. Ciekawostka – badania nad spożyciem alkoholu przez nastolatków dowodzą, że częste picie zmniejsza gęstość istoty szarej.

U okazjonalnych lub regularnych użytkowników nie wykazano żadnych istotnych zmian objętości mózgu, grubości kory mózgowej ani gęstości istoty szarej; źródło zdjęcia: jnj.com

Używanie konopi a problemy psychiczne

Kilka badań powiązało używanie konopi z THC ze zwiększonym ryzykiem wystąpienia zaburzeń psychicznych, takich jak psychozy, schizofrenia, depresja czy lęki. Ciekawym faktem jest, że CBD ma działanie odwrotne, ponieważ w udowodniony sposób zmniejsza lęk i działa jako lek przeciwpsychotyczny. Najczęściej z rozwojem zaburzeń psychicznych w związku z używaniem konopi z THC można się spotkać u osób, które mają już pewne predyspozycje genetyczne do tych zaburzeń.

W maju 2015 roku opublikowano szwedzkie badanie dotyczące występowania schizofrenii u 45 570 uczestników obserwowanych przez 15 lat. Używanie konopi z THC w okresie dojrzewania skutkowało zwiększonym ryzykiem wystąpienia schizofrenii w zależności od wielkości dawki i częstotliwości używania. Kolejne analizy jedynie potwierdziły to stanowisko, wykluczając inne przyczyny choroby psychicznej. Wszystko wskazuje na to, że chodziło o osoby z predyspozycjami, czyli osoby z grupy ryzyka potencjalnych schizofreników.

Choroby neurodegeneracyjne

Rok 2014 przyniósł badanie opublikowane w czasopiśmie Journal of Alzheimer's Disease, które podkreśla neuroprotekcyjne działanie kannabinoidów, czyli zdolność wspierania prawidłowych funkcji mózgu. Według innego badania THC łagodzi objawy demencji, stymulując aktywność mózgu. Konopie medyczne zawierające odurzające THC są znane ze swojego działania przeciwbólowego, dlatego często stosują je pacjenci ze stwardnieniem rozsianym.

Amerykańska Akademia Neurologii w 2015 roku przedstawiła szeroko zakrojony, ale systematyczny eksperyment, w którym naukowcy podawali pacjentom z zaburzeniem neurodegeneracyjnym konopie medyczne (konopie CBD). Efektem było zmniejszenie bólu, złagodzenie skurczów i napięcia mięśniowego. Naukowcy byli tak zachwyceni wynikami, że po zakończeniu uznali za konieczne, aby leki na bazie konopi były refundowane przez ubezpieczyciela, a tym samym dostępne dla większości pacjentów. W przypadku konopi zawierających THC badania są nieco bardziej skomplikowane, co jednak doskonale równoważy ogromny potencjał ukryty w konopiach bogatych w CBD.

Choroba Alzheimera jest jedną z najczęstszych chorób neurodegeneracyjnych, dochodzi w niej do degeneracji tkanki mózgowej (zob. zdjęcie: po lewej zdrowa, po prawej zmieniona chorobowo tkanka mózgowa)

Choroba Alzheimera jest jedną z najczęstszych chorób neurodegeneracyjnych, dochodzi w niej do degeneracji tkanki mózgowej (zob. zdjęcie: po lewej zdrowa, po prawej zmieniona chorobowo tkanka mózgowa); źródło zdjęcia: newscientist.com

Wpływ konopi na funkcje poznawcze

W kwestii używania konopi i ich wpływu na funkcje poznawcze wciąż pozostaje wiele znaków zapytania. Przyjrzymy się jednak dokładniej jednej metaanalizie, która mogłaby nam podpowiedzieć, jak to właściwie jest. Przenieśmy się na chwilę do roku 2018, a konkretnie do San Diego w Kalifornii.

Metaanaliza 69 badań

W latach 1973–2017 przeprowadzono 69 badań, na których opierała się metaanaliza doktora J. Cobba Scotta i jego współpracowników. Łączna liczba regularnych użytkowników konopi wynosiła 2 152, a grupa kontrolna liczyła 6 575 uczestników. Badania przeprowadzono wśród nastolatków i młodych dorosłych w wieku maksymalnie 26 lat. Była to pierwsza metaanaliza tego typu, ponieważ dotychczasowe badania obejmowały stosunkowo małe grupy użytkowników.

Wyniki wskazują na bardzo niewielki wpływ na funkcje poznawcze związany zarówno z umiarkowanie częstym, jak i bardzo częstym używaniem konopi z THC w dużych dawkach. Ponadto stwierdzono, że abstynencja dłuższa niż 72 godziny całkowicie minimalizuje wszelkie zmiany funkcji poznawczych. Ten fakt pomieszał szyki wielu sceptykom.

Badacze komentują wyniki słowami: „Nasze analizy wskazują na wykrywalny, ale bardzo niewielki związek między używaniem konopi a funkcjami poznawczymi u nastolatków i młodych dorosłych. U większości osób takie efekty mogą mieć wątpliwe znaczenie kliniczne, zwłaszcza po trwałej abstynencji. Ustalenia te są zgodne z niedawnym raportem Narodowych Akademii Nauk, Inżynierii i Medycyny 91, który podkreślił liczne czynniki zakłócające obecne w wielu badaniach i doszedł do wniosku, że istnieje znaczna niepewność co do występowania deficytów poznawczych związanych z konopiami po trwałej abstynencji.”

„Zdecydowanie nie popieramy używania konopi z THC przez nastolatków czy młodych dorosłych” – powiedział doktor Scott. „Nasze dane wskazują jednak na fakt, że efekty są z pewnością mniejsze, niż wcześniej stwierdzano.”

Liczba komórek mózgu a wiek

Badania dowodzą, że wraz z wiekiem dochodzi do zmian funkcji poznawczych. Typowym zjawiskiem naturalnego starzenia się jest pogorszenie pamięci krótkotrwałej, a poza tym wydłuża się też czas potrzebny na przetwarzanie informacji i rozwiązywanie problemów. Gdy starsza osoba włącza się na przykład do rozmowy w zatłoczonej restauracji, trudno jej oddzielić nieistotny szum od ważnych informacji. Większym problemem bywa też wykonywanie dwóch czynności jednocześnie – na przykład prowadzenie samochodu i równoczesna rozmowa.

Te zmiany w zachowaniu poznawczym wiążą się ze zmianami w strukturze i chemii mózgu. Kora przedczołowa, móżdżek czy hipokamp najszybciej tracą na objętości, co przekłada się także na ich funkcjonowanie. Liczba synaps między komórkami również spada, a skutkiem jest gorsza zdolność uczenia się. Ważny jest także spadek neurogenezy, czyli tworzenia nowych neuronów. To jest właśnie powód, dla którego wielu ekspertów zaleca unikanie konopi z THC w okresie dojrzewania lub w młodym wieku. Po prostu jest to okres, w którym dla mózgu bardzo ważne jest, aby nie doszło do spowolnienia lub zatrzymania tworzenia nowych komórek i połączeń w mózgu.

Liczba komórek mózgu może się zmieniać również wraz z wiekiem, co jest całkowicie naturalnym procesem. Neurogeneza, czyli tworzenie nowych neuronów, to ważny proces, który jednak z wiekiem również zwalnia.; źródło zdjęcia: wikimedia (autor: Avila.J.)

CBD a mózg

Bardzo ciekawe jest to, że choć pod pewnymi względami oba kannabinoidy (THC i CBD) są do siebie podobne, CBD ma w rzeczywistości nieco więcej zalet. Z tego powodu wielu użytkowników przechodzi ostatnio na konopie CBD lub produkty z kannabidiolem. Zazwyczaj obowiązuje zasada, że jeśli konopie z THC radzą sobie z ich problemem zdrowotnym, prawdopodobnie bardzo dobrze poradzi sobie z nim również CBD. Mogłoby się wydawać, że te dwa najbardziej znane kannabinoidy wzajemnie się uzupełniają – nawiasem mówiąc, zjawisko to nazywa się tzw. efektem towarzyszącym. Na koniec przypomnimy kilka bezspornych zalet kannabidiolu, czyli CBD.

Zmniejsza uszkodzenia oksydacyjne – długotrwałe działanie stresu oksydacyjnego jest dla ludzkiego organizmu niebezpieczne. CBD działa na receptory kannabinoidowe CB2, dzięki czemu wyraźnie zmniejsza uszkodzenia oksydacyjne. Długotrwałe leczenie kannabidiolem zapobiega narastaniu deficytu rozpoznawania społecznego typowego dla choroby Alzheimera. Badania kliniczne dowodzą, że CBD skutecznie zwalcza objawy demencji, niedokrwienia mózgu, choroby Parkinsona czy stwardnienia rozsianego. Mówiąc prościej – CBD chroni komórki nerwowe przed niedoborem tlenu, który powoduje utlenianie prowadzące do uszkodzenia układu nerwowego.
Spadek nadmiernej stymulacji komórek mózgu – nadmierna stymulacja komórek w mózgu prowadzi do tzw. ekscytotoksyczności, czyli uszkodzenia komórek. Zjawisko to jest typowe dla choroby Alzheimera, stwardnienia rozsianego, padaczki itd. CBD może tłumić tę nadmierną stymulację, pomagając w ten sposób w leczeniu wymienionych chorób.
Właściwości przeciwpsychotyczne – kannabidiol wpływa na produkcję anandamidu, który odpowiada w organizmie za dobry nastrój, a także zmniejsza wrażliwość na ból. Ponadto pozwala anandamidowi dłużej pozostawać aktywnym. Według badań CBD zmniejsza objawy psychotyczne u użytkowników cierpiących na schizofrenię. Ciekawym odkryciem jest to, że THC – inny kannabinoid, którego nie ma w ekstrakcie CBD – może u takich osób wywołać psychozę. Jeśli weźmiemy pod uwagę, że pacjent stosuje ekstrakt CBD z konopi medycznych, działa on dokładnie odwrotnie.
Zmniejszony przepływ krwi – CBD jest znane ze swojego działania przeciwlękowego. Naukowcy zauważyli, że przy łagodzeniu stanów lękowych kannabidiol ogranicza przepływ krwi przez określone obszary mózgu, odpowiedzialne za wyzwalanie lęku. Uczestnicy jednego z badań na ten temat wykazywali po przyjęciu CBD takie same wyniki jak osoby zdrowe. U pacjentów z rozpoznanym zaburzeniem depresyjnym obserwuje się poprawę. Wynika to z działania na receptory serotoninowe. Serotonina jest również znana jako „cząsteczka szczęścia”.